Jak mają się rozwijać polskie regiony do 2020 r.? - dokumenty

Najprawdopodobniej do listopada 2010 r. potrwają konsultacje "Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego". O dokumencie tym pisałem już we wcześniejszym poście, w którym zamieściłem pełną wersję dokumentu konsultowanego między ministerstwami.

Dokument ten jest to średniookresowa strategia horyzontalna rozwoju Polski do roku 2020. Jej zapisy będą więc oddziaływać na pozostałe osiem strategii tzw. branżowych (np. Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego).

Realizacja strategii od 2014 r. ma być finansowana ze środków Unii Europejskiej w wysokości ok. 24 mld. zł. rocznie oraz ok. 10 mld. zł. z kasy państwowej i samorządowej. Zakłada się, że na wykonanie zaplanowanych działań będzie przeznaczane przynajmniej 3 proc. PKB.

Dodatkowo zapisy strategii, dokonują przewrotu zasad planowania przestrzennego w naszym kraju. Wdrażają bowiem tzw. nowy paradygmat polityki regionalnej, opisywany głównie przez ekspertów OECD.

Główne elementy nowego podejścia do rozwoju regionalnego to:
  1. silne ukierunkowanie interwencji publicznej na wzmacnianie konkurencyjności regionów oraz odblokowaniu procesów wzrostowych poprzez pełniejsze wykorzystanie przewag konkurencyjnych i potencjałów rozwojowych,
  2. odejściu od modelu krótkoterminowych, odgórnie dystrybuowanych dotacji „dla najmniej uprzywilejowanych obszarów” do modelu wieloletnich, zdecentralizowanych polityk rozwojowych ukierunkowanych na wspieranie wszystkich regionów,
  3. odejściu od rozproszonej interwencji do bardziej selektywnych (skoncentrowanych) inwestycji.
Z przedstawionych w strategii zapisów wynika, że będzie ona miała rolę koordynującą dla działań przestrzennych w danym regionie. Do tej pory rozwój Polski był definiowany na poziomie poszczegółnych sektorów (np. kapitału ludzkiego, innowacyjnej gospodarki).

Nowe podejście rozwojowe, prezentowane m.in, w raporcie F. Barca, określane jest w literaturze angielskojęzycznej, jako place based policy. Oznacza to lepsze wykorzystanie ukrytych lub
niewłaściwie wykorzystywanych zasobów i specjalizacji terytoriów zarówno w bogatych, jak i
ubogich regionach.

Place based policy jest to polityka:
  1. ukierunkowana na wykorzystanie endogenicznego potencjału, zasobów terytorialnych i wiedzy,
  2. umożliwiająca realizację interwencji ukierunkowanych na wyzwania rozwojowe a jednocześnie precyzyjnie dostosowanych do lokalnych uwarunkowań.
Rozważając nowy paradygmat polityki regionalnej, obok przeniesienia uwagi z barier na potencjał
rozwoju, warto zwrócić szczególną uwagę na następujące trzy inne aspekty:
  1. zwiększenie roli szczebla regionalnego w uruchamianiu procesów rozwojowych,
  2. silne ukierunkowanie na terytorialność,
  3. zasadnicze różnice między podejściem terytorialnym a sektorowym.
Polskę, mimo fluktuującego, ale na tle innych krajów UE trwałego wzrostu gospodarczego, charakteryzują niskie wartości wskaźników określających poziom konkurencyjności i perspektywy rozwojowe tj.: poziom zatrudnienia, jakość siły roboczej, poziom wyposażenia infrastrukturalnego, poziom innowacyjności czy sprawność i jakość funkcjonowania administracji publicznej oraz jakość kapitału społecznego.

Jak wskazuje raport Polska 2030, w perspektywie najbliższych kilkunastu lat zaistnieje w Polsce
zasadnicza potrzeba prowadzenia polityki rozwojowej polegającej na zwiększaniu konkurencyjności gospodarki polskiej przez uruchamianie niewykorzystanych zasobów pracy, absorpcję i tworzenie innowacji (wzmocnienie sektora naukowo-badawczego i jego związków z przedsiębiorstwami), stymulowanie rozwoju kapitału społecznego, zapewnianie odpowiednich warunków technicznych (rozbudowa i modernizacja infrastruktury) oraz instytucjonalnych (zmiany w systemie zarządzania w sektorze publicznym) dla zwiększania poziomu inwestycji, a także wsparcie dla zmian w sferze struktury wytwarzania PKB (w kierunku zwiększania udziału sektorów o wyższej wartości dodanej) oraz struktury zatrudnienia (w sektorach bardziej produktywnych).

W Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego cel główny został zidentyfikowana, jako efektywne wykorzystywanie specyficznych regionalnych i innych terytorialnych potencjałów rozwojowych dla osiągania celów rozwoju kraju – wzrostu, zatrudnienia i spójności w horyzoncie długookresowym

Określono też trzy cele szczegółowe do 2020 roku:
  1. Wspomaganie wzrostu konkurencyjności regionów,
  2. Budowanie spójności terytorialnej i przeciwdziałanie marginalizacji obszarów problemowych,
  3. Tworzenie warunków dla skutecznej, efektywnej i partnerskiej realizacji działań rozwojowych ukierunkowanych terytorialnie.
Omówię bardziej szczegółowo zapisy strategii, dotyczącej rozwóju zasobów ludzkich, kapitału intelektualnego i społecznego. We wszystkich strategiach tzw. sektorowych, znajdą się zapisy, wspierające budowę kapitału społecznego. Ich głównym elementem będzie włączanie "w procesy rozwojowe lokalnych i regionalnych interesariuszy", czyli grup zainteresowania.

Według autorów strategii dla wzrostu poziomu i jakości kapitału społecznego, kluczowe jest podniesienie poziomu zaangażowania i ogólnego zaufania. Dlatego też szczególnie promowane będą projekty, angażujące całość społeczności lokalnych, w tym zwłaszcza w obszarze rozwoju lokalnego, kultury, edukacji i współpracy.

KOMENTARZ
Dokumenty strategiczne, ze swojego założenia, mają charakter ogólny. Zastanawia mnie jednak podejście do definiowania kapitału społecznego i jego roli, które zostało zaproponowane w dokumencie. W osobnym poście opisuje wskaźniki realizacji tej części strategii, ale one budzą mój niepokój. Wskazano bowiem tylko dwa: liczbę organizacji pozarządowych oraz frekwencje w wyborach samorządowych. Kapitał społeczny jest różnie definiowany, ale zazwyczaj wyodrębnia się jego dwie lub trzy odmiany: łączący, wiążący i budujący. Każdy z nich inaczej się mierzy i w inny sposób oddziałuje na społeczeństwo. Kapitał wiążący może mieć charakter mafijny, ale np. w Małopolsce w latach 2004-2006 przyczynił się do budowy efektywniejszego systemu wydatkowania pieniędzy z UE. Ograniczenie kapitału społecznego do jednego wymiaru może być niebezpieczne. Jakie dokładnie podejście w tym zakresie będzie w dokumentach okaże się po publikacji pierwszej wersji Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.