SmartCode - jak budować mądrze miasto

Obszary wg SmartCode
Smart Code to otwarta wersja modelu zagospodarowania przestrzennego terenu. Została ona opracowana przez firmę Duany Plater-Zyberk & Company i jest odpowiednikiem oprogramowania tzw. otwartego źródła, którego przykładem jest system operacyjny Linux. Obecnie udostępniona jest wersja 9.2.

Punktem wyjścia do jej opracowania w 2003 r. było spostrzeżenie, że obecne plany zagospodarowania przestrzennego promują tzw. strefowanie (zoning), czyli przyporządkowanie danemu terenowi wąsko określonych funkcji (np. niskie budownictwo, strefa usługowa). Takie podejście sprzyja rozlewaniu się miast (city sprawl) i sprzyja wzmożonemu ruchowi samochodowemu ("wszędzie trzeba dojechać").

Uniwersalny kod miejski
Celem SmartCode jest bezpłatne udostępnienie dokumentu, który będzie promował alternatywną formą rozwoju miasta. Zapisy zawarte w tym tekście są uniwersalne dla wszystkich typów miast i warunków geograficznych. Jednakże ich wykorzystanie wiąże się z koniecznością ich dostosowania do lokalnych warunków i potrzeb wszystkich zainteresowanych stron.

Główym elementem SmartCode jest kod przykładowy (model code). Jest to swoisty przepis na stworzenie amerykańskiego miasta średniej wielkości z uwzględnieniem tzw. dzielnic dostępnych dla pieszych (walkable neighborhoods). Wykorzystanie całości kodu przykładowego jest bezpłatne przy czym każdorazowo wymaga on dostosowania do potrzeb lokalnych przez urbanistów, architektów i prawników.

Miasto z klocków
Podstawową zasadą konstrukcyjną jest oparcie się na formie (form-based). Normalne plany zagospodarowania przestrzennego opierają się na określeniu funkcji danego terenu (land use). SmartCode koncentruje się na wyglądzie przestrzeni miejskiej przy wprowadzeniu oczywiście ograniczeń dla niekorzystnych sposobów wykorzystania (przemysł ciężki, pornografia, hazard). Zawiera zatem regulacje dotyczące liczby pięter, rozmiaru budynków i ich rozmieszczenia oraz miejsc parkingowych, a także np. typów wykończenia (zaokrąglone rogi, miejsce posadzenia drzew).

Dzielnice dostępne dla pieszych (walkable neighborhoods) to kluczowe pojęcie dla całości pomysłu. Autorzy wychodzą z założenia, że miasta muszą być złożone z dzielnic, które spełniać będą potrzeby ich mieszkańców, korzystających wyłącznie z własnych nóg. Wymaga to tworzenie zróżnicowanej struktury wykorzystania terenu (budynki mieszkaniowe, biura, usługi, przestrzeń publiczna - tzw. "pokój zewnętrzny").

Całość podejścia SmartCode opiera się na analizie wypadkowej czynników wiejsko-miejskich (rural-urban transect). Dzięki takiemu spojrzeniu model może być stosowany dla różnych społeczności od wiejskiej po mocno zurbanizowaną. Każdorazowo analizowany obszar musi docelowo zapewniać różnorodność funkcji.

Mądre miasta
Pierwszym miastem na świecie, który przyjął SmartCode była Petaluma w Kalifornii w czerwcu 2003 r. (m.in. znane z nazwy graczom SimCity2000, jako miejscowość położona obok budowanego miasta). W październiku 2009 r. władze Miami zdecydowały się oprzeć politykę przestrzenną na tym dokumencie, którego postanowienia zaczęto wdrażać od maja 2010 r. pod nazwą Miami21.

Niektóre miasta amerykańskie przyjmują SmartCode, jako dodatkowy dokument do tradycyjnie tworzonych planów zagospodarowania. Postąpiły tak m.in. Gulfport i Pass Christian w Mississippi oraz Montgomery w Alabamie.

Dodatkowym elementem SmartCode są tzw. moduły. Są to wyspecjalizowane opracowania, ułatwiające tworzenie polityki przestrzennej w odniesieniu do danego zagadnienia (np. walki z rozlewanie się miast).

Aktualną wersję "oprogramowania" miasta można pobrać tutaj.