Przykłady: 8 kroków do budżetu obywatelskiego (Recife)

Elektroniczna urna
Od 2001 r. mieszkańcy brazylijskiego Recife mogą decydować o tym na co wydane zostaną pieniądze z miejskiej kasy. Co roku blisko 100 tys. osób bierze udział w konsultacjach, które wpływają na wydatki w tej półtoramilionowej metropolii. Roczny koszt tej procedury to 385 tys. euro. Od kilku lat wykorzystywane są w procesie urny elektroniczne. Przez dziesięć lat działania systemu w ten sposób rozdysponowano 220 mln. euro.

Całość procesu ustalania wydatków zaczyna się w styczniu każdego roku i składa się z ośmiu etapów. Decyzje dotyczą już około 10 proc. łącznych wydatków magistratu.

Krok 1. - Nieformalne spotkania
Od stycznia do marca trwa etap tłumaczenia zasad działania budżetu obywatelskiego i zachęcania do uczestnictwa w dalszych spotkaniach. Spotkania są zwoływane na żądanie mieszkańców lub pracowników urzędu z danej społeczności. Zazwyczaj uczestniczy w nich od 20 do 200 osób. W 2010 r. łącznie udział wzięło 8 tys. osób.

Krok 2. - Rejestracja potrzeb
W kwietniu i maju grupy przynajmniej dziesięciu mieszkańców mogą składać wnioski. Każda grupa może przedstawić tylko dwa wnioski dla danego terenu, ale muszą one dotyczyć różnych obszarów (np. edukacja i chodniki, mieszkania i kanalizacja). Następnie są one oceniane przez koordynatorów ze strony urzędu pod względem wykonalności finansowej i technicznej. W 2010 r. zgłoszono 600 wniosków, z których większość została dopuszczona do dalszych etapów.

Krok 3. - Regionalne i tematyczne głosowania
Na przełomie czerwca i lipca odbywają się głosowania lokalne. W każdym z 18 sąsiedztw odbywają się dwie tury głosowań. Każdy mieszkaniec Recife może zdecydować, gdzie chce oddać głosy na dziesięć, jego zdaniem, najważniejszych potrzeb/projektów. Powstaje w ten sposób lista 180 projektów najistotniejszych dla miasta. Głosy oddawane są przy wykorzystaniu elektronicznych urn (e-urn). Mieszkańcy dokonują także wyboru delegatów, którzy reprezentować ich będą na forum miasta.

Krok 4. - Fora delegatów
Fora tematyczne i regionalne spotykają się raz w miesiącu. Ich zadaniem jest nie tylko pośredniczenie w kontaktach między magistratem a mieszkańcami, ale także monitorowanie realizacji projektów z poprzedniego roku.

Krok 5. - Rada miejskiego budżetu obywatelskiego
Jest to najważniejsze ciało w całym systemie. Składa się z dwóch przedstawicieli pochodzących z każdego z 18 sąsiedztw, a także członków forów tematycznych i władz miasta. Jego rolą jest opracowanie tzw. matrycy budżetowej.

Krok 6. - Przegłosowanie matrycy budżetowej
W sierpniu i we wrześniu kończą się wszystkie konsultacje. Matryca musi zostać przyjęta w głosowaniu przez radę, powstałą w kroku piątym.

Krok 7. - Przekonanie rady miejskiej
Na przełomie października i listopada oddelegowani przedstawiciele rady miejskiego budżetu partycypacyjnego muszą przekonać do niego radnych miejskich. Procedura ta ma raczej formalny charakter, gdyż w trakcie etapu 5. i 6. wielokrotnie odbywają się konsultacje z radą miasta.

Krok 8. - Ustalenie planu działań
Ostatnia faza odbywa się w grudniu. W wyniku przyjęcia matrycy budżetowej każde sąsiedztwo otrzymało środki na realizację dziesięciu projektów. Ponieważ w fazie głosowanie nie miały one ostatecznych kształtów, teraz przedstawia się mieszkańcom ich zakres do którego mogą wnosić swoje uwagi.